Του Θωμά Στάππα
Η Αμφιλοχία και ο Βάλτος βρίσκονται στο επίκεντρο σημαντικών ενεργειακών εξελίξεων. Στον ορεινό Βάλτο, νότια της Αλευράδας, υλοποιείται το μεγάλο έργο αντλησιοταμίευσης της Αμφιλοχίας, ισχύος 680 MW στην παραγωγή και 730 MW στην άντληση.
Πρόκειται για μια υποδομή που μπορεί να συμβάλει στην αποθήκευση ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές, στη σταθερότητα του ηλεκτρικού συστήματος και στον περιορισμό της ανάγκης για ακριβότερες μορφές παραγωγής. Η αποθήκευση ενέργειας είναι απαραίτητη για μια χώρα που θέλει να αξιοποιήσει καλύτερα τον ήλιο, τον άνεμο και τους υδάτινους πόρους της.
Ένα έργο, όμως, δεν αξιολογείται μόνο από την ισχύ του, το ύψος της επένδυσης ή τη σημασία του για το εθνικό ενεργειακό σύστημα. Αξιολογείται και από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται, από τον σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες, από την ασφάλεια των εργαζομένων και από το πραγματικό όφελος που αφήνει στον τόπο που το φιλοξενεί.
Οι πρόσφατες αντιδράσεις κατοίκων για τη σχεδιαζόμενη γραμμή μεταφοράς υπερυψηλής τάσης 400 kV από την περιοχή της Αλευράδας προς το ΚΥΤ Αχελώου, μέσω της Ραΐνας Σκουτεσιάδας, δεν μπορούν να αγνοηθούν. Οι ανησυχίες που έχουν διατυπωθεί για την εγγύτητα των εγκαταστάσεων σε κατοικίες, τις περιβαλλοντικές παρεμβάσεις και τη συνολική επιβάρυνση της περιοχής χρειάζονται επίσημες, τεκμηριωμένες και δημόσιες απαντήσεις.
Οι πολίτες που ζουν καθημερινά σε έναν τόπο έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν, να συμμετέχουν στη συζήτηση και να ζητούν την εξέταση εναλλακτικών λύσεων όταν θεωρούν ότι επηρεάζεται η ασφάλεια, η περιουσία ή η ποιότητα ζωής τους.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μια απλουστευτική αντιπαράθεση ανάμεσα στο «ναι» και στο «όχι» σε κάθε επένδυση. Είναι να διαμορφωθούν συγκεκριμένοι και δεσμευτικοί όροι, ώστε η ενεργειακή ανάπτυξη να προχωρά μαζί με την κοινωνία και όχι ερήμην της.
Πρώτος όρος είναι η διαφάνεια. Οι περιβαλλοντικές μελέτες, οι χαράξεις των δικτύων, οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις και τα συνοδά έργα πρέπει να παρουσιάζονται με τρόπο κατανοητό στους πολίτες. Η διαβούλευση δεν μπορεί να αποτελεί μια τυπική διαδικασία μετά τη λήψη των βασικών αποφάσεων. Πρέπει να προηγείται και να μπορεί να επηρεάζει ουσιαστικά τον τελικό σχεδιασμό.
Παράλληλα, είναι αναγκαίο να εξετάζεται η σωρευτική επίδραση όλων των ενεργειακών έργων που σχεδιάζονται στην ευρύτερη περιοχή. Κάθε έργο μπορεί μεμονωμένα να διαθέτει τις προβλεπόμενες εγκρίσεις. Όταν, όμως, πολλές εγκαταστάσεις, δίκτυα μεταφοράς και συνοδές υποδομές συγκεντρώνονται στον ίδιο τόπο, χρειάζεται συνολική αποτίμηση των επιπτώσεων στο περιβάλλον και στην καθημερινότητα των κατοίκων.
Δεύτερος όρος είναι η ασφάλεια. Η προστασία των εργαζομένων στα εργοτάξια, η ασφάλεια των κατοίκων, η προστασία των οικισμών, των δασικών εκτάσεων και των υδάτινων πόρων πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτες. Χρειάζεται συνεχής και ανεξάρτητος έλεγχος της εφαρμογής των περιβαλλοντικών και τεχνικών δεσμεύσεων, όχι μόνο κατά την κατασκευή αλλά και σε όλη τη διάρκεια λειτουργίας των εγκαταστάσεων.
Τρίτος όρος είναι το μετρήσιμο τοπικό όφελος. Η Αμφιλοχία και ο Βάλτος δεν πρέπει να αποτελέσουν απλώς τον χώρο εγκατάστασης μιας μεγάλης εθνικής υποδομής. Πρέπει να προβλεφθούν συγκεκριμένοι, διαφανείς και δεσμευτικοί ανταποδοτικοί πόροι, οι οποίοι να επιστρέφουν στην κοινωνία μέσα από συγκεκριμένα έργα: καλύτερο οδικό δίκτυο, ύδρευση, κοινωνικές υποδομές, ενίσχυση των χωριών και προστασία του περιβάλλοντος.
Παράλληλα, πρέπει να εξεταστούν ουσιαστικές ελαφρύνσεις στο ενεργειακό κόστος για τις περιοχές όπου εγκαθίστανται μεγάλες ενεργειακές υποδομές ή οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από τα συνοδά έργα. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό αφορά την Αμφιλοχία και τον Βάλτο, ιδιαίτερα την Αλευράδα, την Πετρώνα και τις γειτονικές κοινότητες, καθώς και τη Ραΐνα Σκουτεσιάδας, η οποία επηρεάζεται από τον σχεδιασμό της γραμμής μεταφοράς. Δεν είναι εύλογο ένας τόπος να φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές επενδύσεις της χώρας και οι κάτοικοι, οι κτηνοτρόφοι και οι μικρές επιχειρήσεις του να εξακολουθούν να επιβαρύνονται από υψηλούς λογαριασμούς ρεύματος.
Σε αυτή την κατεύθυνση, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για τη θεσμοθέτηση τοπικού ενεργειακού μερίσματος σε κάθε μεγάλη ενεργειακή επένδυση. Για την Αμφιλοχία και τον Βάλτο, η πρόταση αυτή πρέπει να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες ελαφρύνσεις για τα νοικοκυριά, τους κτηνοτρόφους και τις μικρές επιχειρήσεις, καθώς και σε υποδομές που θα βελτιώνουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των κατοίκων.
Τέταρτος όρος είναι η σύνδεση της επένδυσης με την παραγωγική προοπτική της περιοχής. Χρειάζονται περισσότερες θέσεις εργασίας για κατοίκους της Αιτωλοακαρνανίας, συνεργασία με τοπικές επιχειρήσεις και προγράμματα κατάρτισης νέων ανθρώπων σε σύγχρονες τεχνικές ειδικότητες. Μια μεγάλη επένδυση αποκτά πραγματικό αναπτυξιακό χαρακτήρα όταν δημιουργεί σταθερή γνώση, απασχόληση και οικονομική δραστηριότητα που παραμένουν στον τόπο.
Η ενεργειακή μετάβαση θα κριθεί τελικά από το αν μειώνει τις ανισότητες, στηρίζει την παραγωγή και δημιουργεί προοπτικές για τους ανθρώπους. Δεν αρκεί να κατασκευάζονται μεγάλες υποδομές, αν οι τοπικές κοινωνίες αισθάνονται ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή τους ή ότι οι επιβαρύνσεις μένουν στον τόπο, ενώ τα οφέλη απομακρύνονται από αυτόν.
Η Αμφιλοχία και ο Βάλτος δεν ζητούν να μείνουν έξω από την ενεργειακή και αναπτυξιακή πορεία της χώρας. Ζητούν να συμμετέχουν σε αυτή με όρους δικαιοσύνης, διαφάνειας και σεβασμού.
Γιατί η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο από το ύψος μιας επένδυσης. Μετριέται από όσα αφήνει πίσω της: καλύτερη ζωή, ασφαλείς υποδομές, προστατευμένο περιβάλλον, νέες δουλειές και πραγματικές ευκαιρίες για τους ανθρώπους του τόπου.
Ο Θωμάς Στάππας, από τη Λεπενού, είναι Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών ΕΜΠ, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εργάζεται ως στέλεχος διοίκησης στον χώρο της τεχνολογίας.
